Lecon
Leçon 0.3 — Premier contact : l'hymne « Tohan Benɛ́ tɔ́n »
CCHAPITRE 0 : BIENVENUE ET ORIENTATION • Niveau : Beginner • 15 min
1 Contenu de la lecon
Votre premier texte en fɔngbe : l'hymne national !
Vous connaissez « L'Aube Nouvelle », l'hymne national du Bénin. Mais l'avez-vous déjà entendu — et surtout vu écrit — en fɔngbe ? Le voici : « Tohan Benɛ́ tɔ́n », dans la traduction du Père Barthélémy Aɖukonu et d'Innocent Kagbotemi, telle qu'elle ouvre notre guide d'apprentissage.
🎧 Étape 1 — Écoutez
Lancez l'audio ci-dessous dans la section audio, sans lire. Fermez même les yeux. Reconnaissez-vous la mélodie ? Des mots ?
👀 Étape 2 — Écoutez en suivant le texte des yeux
Relancez l'audio, cette fois en suivant le texte intégral ci-dessous. Ne cherchez pas à lire : laissez vos yeux suivre les lignes, comme on suit un paysage par la fenêtre.
TOHAN BENƐ́ TƆ́N
Dudo :
Hangbe ɖé ɖí sín ayìtéhɔnnù, mi nɔ se à ?
Yiyi (refrain)
Benɛtovi lɛ́ɛ mi, mi sítè
Ooo ! mi sítè b'a nyi mi ɖesu,
Ayǐ ɖò hunhɔn d'ayì jí wɛ̀, mi bo fɔ́n !
Ko 1ɔ
Ɛɛn sín hwexónu wɛ yɔlɔ́ élɔ́
Kó sɔ́ akpákpà Tɔ́gbó mìtɔ́n lɛ́ɛ
Bɔ́ yě kó jɛ̀ gòdó mɛ̀
Lobo kpan'kɔ́n, bó vankan
Kpódó xomɛhúnhún kpán Bó yì sozonu
Bɔ kanjɔ kɔn ny'ayì bǐ ványá-ványá.
Ko 2ɔ
Benɛto lí ɖó té tɔ́ din tɔn lɛ́ɛ,
Mi lɔ kán wezun wá,
Mi sɛ̀ ta kpélé bo má sɔ́ kanlan gbe ó
Bá mɔ̀ gàn dó wà to yɛ zɔ́, nú é ná yì ta,
Bonú vìvú vivú mǐtɔn lɛ́ɛ ká ná wa
Mɔ̀ gù tɔ́n bá ɖu la.
Ko 3ɔ
Xomɛsin kpódó wàngbɛ́númɛ-jɔhɔn
ɖò nyinyi wɛ̀ dó Kɛ lɔ ji
Cobò Benɛvi, ma lìn nu ɖé ó,
Vò bo gò bɛlɛɛwò
Bo gò bónú nùɖé má gb'ayi dó nú wé o,
Ado kún nɔ hu só-wínnyá ó !
Ko 4ɔ
Vɛ ɖè ji dó sɔ wú bó kpɔ́n àsíyá tówè
Sin tɔ́n amamú lɔ́ nyí nukúnɖúɖó tówè
Bɔ vɔvɔ lɔ́ finlin wè ta è tɔ́gbó tówé lɛ́ɛ
Yě kó syɛn sin hwexonu é
Kokólójónɔ ká ná jiɖe wè ɖɔ̀
Dɔkun lɔ́ à nà wá mɔ́ dódó.
Ko 5ɔ
Má ɖɔ̀ Benɛto cé lɔ,
só è hwesivɔ́ nɔ́ bálá ta ná nyɛnɛnɛ lɛ́ɛ,
Děkán má ɖó xixà, gbèhán é ɖ'àgbafáfà lɛ́ɛ wɛ̀ Sɛ̀ sɔ́ dó b'àcɔ́ nú wè ;
A nyɔ́ ɖɛkpɛ̀ bɔ́ kènú hùnú bǐ nɔ́n kpá wè
Gelesì ɖè kun nɔ́ xo kan ɖ'ayì towe jí
cóbó nɔ́ mɔ́ nùɖúɖú ó.
Ko 6ɔ
Oóò ! Benɛ, vì tówe lɛ́ ní ɖó gbè kpɔ́
bó sɔ́ nukɔnyiyi nú
Ðì nɔví nɔví ɖɔhùn,
Bo ɖó nukún ɖɔ̀ wɔ̀ ná jɛ̀,
Wɔ̀ ná jɛ̀, bɔ̀ wɔ̀ ná jɛ̀
Bɔ̀ vìvú vivú towe lɛ̀ ná wá mɔ́ bó ɖù
Ðɛ̀ è mì kɔn nɔ́ xó nú wè tɛgbɛ lé éé ká nɛ.
Traduit en fɔngbe par Padri Barthélémy AÐUKONU et Mɛɖaxó Innocent KAGBOTEMI
🔎 Étape 3 — Observez
- Des lettres inconnues : ɖ (dans ɖesu, ɖò), ɛ (dans Benɛ́, lɛ́ɛ), ɔ (dans tɔ́n, fɔ́n). Vous les apprendrez au chapitre 2.
- Des accents partout sur les voyelles : é, ɛ́, ǐ, ɔ̀… Ce sont les tons, la musique de la langue, qui peuvent changer le sens d'un mot. Vous les maîtriserez au chapitre 3.
- La structure : un titre (Tohan Benɛ́ tɔ́n), une introduction (Dudo), un refrain (Yiyi) et six couplets (Ko 1ɔ à Ko 6ɔ).
Et maintenant ?
Dans quelques semaines, vous relirez cet hymne… et vous le lirez vraiment, ton par ton, mot par mot. Ce sera votre plus belle mesure du chemin parcouru. Rendez-vous au chapitre 1 pour découvrir l'incroyable histoire de l'alphabet fon !
Mǐ ná mɔ mǐɖée ! — À bientôt !
Audio de la lecon
▶ Version video du cours (YouTube)
Retrouvez cette lecon en video sur notre chaine YouTube, visionnable directement ci-dessous.